Danh Mục

Sỏi mật là gì ?

Sỏi mật là tình trạng xuất hiện của viên sỏi trong lòng đường mật, gây ứ trệ và tắc nghẽn sự lưu thông mật. Đây là một bệnh về đường tiêu hóa. sỏi có thể là cholesterol hoặc sắc tố mật.

Sỏi mật là gì ? 1Túi mật nằm ở góc trên, bên phải trong ổ bụng và phía dưới gan. Nó giữ nhiệm vụ chứa mật được tạo ra từ tế bào gan và đưa mật đến tá tràng, ruột non để tiêu hóa thức ăn.

Quá trình hình thành sỏi mật

Sỏi mật được hình thành theo hai cách sau:

  • Sỏi cholesterol: khi nồng độ cholesterol trong mật cao, nồng độ muối mật thấp, có sự ứ đọng dịch mật và một số nguyên nhân khác nó làm kết tinh các tinh thể cholesterol lại tạo thành sỏi. Sỏi cholesterol có nguyên nhân do tuổi tác, do ăn nhiều thức ăn có hàm lượng cholesterol cao, nhiều chất béo động vật, do sinh đẻ nhiều, do biến chứng từ một số bệnh của hệ tiêu hóa như bệnh Crohn, cắt hồi tràng, do dùng nhiều một số dược phẩm. Sỏi cholesterol thường đơn độc, không cản tia X và có màu nhạt.
  • Sỏi sắc tố mật: có màu sậm, thường hình thành đám sỏi, cản tia X nhiều, hình thành khi bilirubinate tăng, do nhiễm vi trùng, nhiễm ký sinh trùng đường mật.

Nguyên nhân gây bệnh

Sỏi cholesterol xuất hiện tăng dần cùng với tuổi tác, chế độ ăn nhiều thức ăn có hàm lượng cholesterol cao, nhiều chất béo động vật hoặc cũng có thể là hậu quả từ một số bệnh tiêu hoá như bệnh Crohn, cắt đoạn hồi tràng,…

Các yếu tố thuận lợi tạo sỏi cholesterol là: Chế độ ăn nhiều chất béo và cholesterol, do dùng thuốc estrogen, thuốc clofibrate. Thống kê của các nhà khoa học chỉ ra rằng những bệnh nhân xơ gan, cắt dạ dày, nuôi dưỡng lâu dài bằng đường tĩnh mạch, béo phì, bệnh tiểu đường, giảm cân quá nhanh, nhịn đói triền miên,… có nguy cơ mắc sỏi mật cao hơn người bình thường.

Nguyên nhân sỏi sắc tố mật là do tuổi tác, ăn thiếu chất béo và protein, ứ đọng dịch mật, mật nhiễm trùng hoặc nhiễm ký sinh trùng, xơ gan, bệnh tán huyết, thiếu máu Địa Trung Hải, thiếu máu hồng cầu liềm… Các yếu tố thuận lợi cho hình thành sỏi sắc tố mật là nhiễm khuẩn đường mật, xơ gan, nhiễm trùng, ký sinh trùng (giun, sán…), đặc biệt hay gặp ở bệnh nhân bị giun chui ống mật gây nhiễm khuẩn đường gan mật…

Biến chứng của sỏi mật

Sau khi được hình thành, sỏi trong đường mật sẽ gây cản trở dịch mật xưống lòng ruột, bị ứ lại trong đường mật và gan.

Sự ứ trệ làm cho mật không xuống ruột đầy đủ để tiêu hóa thức ăn, nhất là tiêu hóa chất béo.

Tắc nghẽn dịch mật trong lòng ống mật chủ làm ứ mật ở đường dẫn mật nên gây ra tình trạng căng giãn đường mật trong gan và túi mật. Từ đó, người bệnh có biểu hiện đau ở vùng hạ sườn phải, đau có thể nhẹ nhưng cũng có thể làm cho người bệnh khó chịu xanh tái mặt mày, đau lăn lộn.

Khi sỏi nhỏ và không gây tắc mật, bệnh nhân có thể hoàn toàn không có triệu chứng nhưng khi sỏi lớn gây tắc hẹp đường mật có thể gây ra các triệu chứng xuất hiện theo trình tự: đau bụng vùng dưới sườn phải – sốt – vàng da, vàng mắt. Ngoài những biến chứng cấp tính như viêm đường mật, nhiễm trùng đường mật, áp-xe đường mật, ứ mật lâu dài sẽ dẫn đến xơ gan ứ mật thứ phát. Trên 50% trường hợp viêm tụy cấp có liên quan đến sỏi ống mật chủ và tiên lượng viêm tụy trong những trường hợp này thường rất nặng.

Phòng ngừa bệnh như thế nào ?

Phòng ngừa bệnh sỏi mật chủ yếu dựa trên xây dựng khẩu phần ăn hợp lý, ăn uống đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể. Thực chế độ ăn uống vệ sinh và cân đối dinh dưỡng. Cụ thể như sau:

  • Hạn chế ăn mỡ động vật vì chất này ảnh hưởng đến chức năng gan, mật và dạ dày. Khi ăn nhiều mỡ, mật xuống ruột không đều, kích thích túi mật co bóp quá mạnh, một phần mật sẽ tham gia cùng cholesterol tạo sỏi. Nếu cholesterol quá nhiều, các acid mật không đủ sức hòa tan thì nó sẽ kết tinh và đọng lại thành sỏi mật. Hầu như các sỏi đều được hình thành từ các cặn sỏi là cholesterol này. Các thực phẩm giàu cholesterol bao gồm: lòng đỏ trứng gà, phủ tạng động vật như tim, gan, óc…
  • Tăng cường chất đạm trong khẩu phần ăn: để gia tăng sự tái tạo của các tế bào gan đã bị tổn thương nhằm chống thoái hóa mỡ tế bào gan.
  • Cân đối tinh bột và chất xơ trong khẩu phần ăn: đường bột là loại thức ăn rất dễ tiêu, lại không ảnh hưởng đến sự bài tiết mật còn chất xơ có tác dụng giúp hệ tiêu hóa hoạt động tốt và tránh táo bón. Dùng thực phẩm giàu vitamin C và nhóm B bằng việc đưa vào khẩu phần ăn các loại rau và hoa quả tươi, đây là những thực phẩm rất tốt cho cơ thể.
  • Thức ăn không nên dùng: trà, cà phê, cacao, chocolate; thịt cá nhiều mỡ, dầu cọ, dầu dừa, phủ tạng động vật. Hạn chế ăn lòng đỏ trứng.
  • Chơi thể thao hàng ngày: vì khi vận động sẽ làm tăng hoạt động cơ, làm tăng nhu động mật, làm giảm sự ứ trệ. Nó giúp tăng cường hoạt động của hệ tiêu hóa và giảm hẳn nguy cơ sỏi mật. Các môn thể thao như đi bộ, chạy chậm, tập dưỡng sinh là những môn thể thao tốt với mọi lứa tuổi. Nếu có thể, buổi sáng bạn vận động 30 phút, buổi chiều vận động 30 phút.

Ngoài ra, phải đảm bảo ăn 3 bữa mỗi ngày, không nên nhịn ăn sáng, có như thế thì mật sẽ được tiết ra liên tục và không thể lắng đọng tạo sỏi.

BS. Hồ Văn Cưng

Tổng đài tư vấnĐiểm bán Vượng Can

Bình luận